Meierijstad - Op woensdag 18 maart 2026 hebben de gemeenteraadsverkiezingen plaatsgevonden. Lokaal Meierijstad (Lokaal) werd de grootste fractie in de nieuwe gemeenteraad van Meierijstad en heeft het voortouw genomen in het formatieproces over de eerste fase van de collegevorming bij de gemeente Meierijstad 2026, met als eerste stap een informatiefase. Lokaal heeft Mr. Drs. Irma Woestenberg, als voormalig gemeentesecretaris van ’s-Hertogenbosch en eerder informateur in Oss, gevraagd om de neutrale rol van informateur te vervullen. De griffier is, vanuit zijn onafhankelijke rol richting gemeenteraad, gevraagd om formeel opdrachtgever te zijn en het informatieproces te ondersteunen.Opdracht
De informateur ging aan de slag met een duidelijke opdracht. Deze luidde als volgt.
Doel
Het informatieproces heeft als doel inzichtelijk te maken op welke wijze en met welke partijen kan worden gekomen tot een stabiel en daadkrachtig gemeentebestuur voor de komende bestuursperiode. Hierin wordt inzichtelijk gemaakt hoe de afzonderlijke partijen dit nieuwe gemeentebestuur zien, welke rol zij daarin zelf wensen te vervullen en welke belangrijkste inhoudelijke aspecten hierin zouden moeten worden meegenomen.
Uitgangspunten
o Recht doen aan de verkiezingsuitslag
o Een krachtig en stabiel bestuur gericht op verbinding en samenwerking
o De bestuurscultuur van Meierijstad als vertrekpunt
o Een open en transparant proces op basis van gelijkwaardigheid
Nadere invulling
o Alle partijen worden uitgenodigd voor een gesprek
o Onderzoek combinaties met brede steun
o Inventariseer hoe partijen het navolgende formatieproces zien:
▪ Op inhoud: coalitieakkoord of (vorm van) raadsakkoord?
▪ Op proces: welke stappen zijn nodig om tot de inhoud te komen?
▪ Op rol: welke rol wil de partij hier zelf in spelen?
Inhoud
o Wat zijn de belangrijkste accenten die partijen willen inbrengen in een nieuw akkoord?
o Zijn er ‘no go’ punten bij de partijen?
Advies en rapportage
o De informateur gaat direct aan de slag
o De informateur adviseert op de kortst mogelijke termijn over de haalbaarheid en opties voor een stabiele coalitie en brengt advies uit over de voorkeursvariant hiervoor
o De informateur adviseert over de wijze waarop een akkoord tot stand zou moeten komen
o De informateur presenteert het adviesrapport aan de gemeenteraad
o Het rapport van de informateur, inclusief verslagen van de gesprekken met de partijen, wordt na afloop van het informatieproces openbaar gemaakt.
Proces
De raad bleek geen behoefte te hebben aan een duidingsdebat. Daarom kon de informatiefase kort na de verkiezingsdatum van start gaan. De informateur oriënteerde zich schriftelijk en sprak ter voorbereiding van de informatie met de grootste partij Lokaal, de burgemeester, de gemeentesecretaris en de griffier. Op 23, 24, 25 en 26 maart hield hij gesprekken met vertegenwoordigers van alle partijen. Er werd een tweede, gezamenlijke gesprek gevoerd met vertegenwoordigers van Lokaal en Forum voor Democratie (Forum). Van de gesprekken werd door de griffier een verslag gemaakt dat door de deelnemers vóór openbaarmaking werd gezien. Alle verslagen worden openbaar gemaakt. Informatie over personen en andere gevoeligheden zijn niet in de verslagen opgenomen.
In de gesprekken bleek een breed gedragen meerderheid voor een te vormen coalitie. Ook lijken de voorwaarden aanwezig voor goede samenwerking in een nieuw college. Ik heb vastgesteld dat verdere gesprekken niet noodzakelijk zijn en dat het proces tot vorming van een nieuw college kan overgaan naar de formatiefase. Dit heeft hij besproken met de fractieleider van Lokaal Meierijstad. Vervolgens heeft hij zijn adviesrapport opgemaakt. Op 30 maart werd het rapport openbaar worden gemaakt. De informateur zal het rapport toelichten in een openbare raadsbijeenkomst.
Het te vormen college
Coalitie
In de raad is een meerderheid voor een coalitie, bestaande uit Lokaal Meierijstad, CDA, HIER en VVD; de vier grootste partijen. Samen hebben zij 23 zetels. Voor alle vier de grootste partijen heeft deze combinatie de eerste voorkeur. Forum wil graag een coalitie met als kernspelers Lokaal en Forum. Gezien de omvang van de partij en zijn winst bij de verkiezingen, zou deelname aan de coalitie denkbaar zijn. Om die reden heeft de informateur een gesprek tussen Lokaal en Forum georganiseerd. Lokaal heeft in dit gesprek toegelicht dat deze samenwerking vanwege inhoudelijke programmatische verschillen niet zijn voorkeur heeft. Voorts wil Lokaal afwachten hoe de inbreng van Forum in de raad zich in de komende periode ontwikkelt. D66, GL/PvdA en Hart wilden graag deelnemen aan de coalitie, waarbij de gewenste samenstelling per partij verschilde. Zij accepteren dat gezien hun zetelaantal de keuze voor hun partij niet voor de hand ligt. GBM en SP zagen voor hun fracties voorshands geen rol in de coalitie. De voorkeur van de vier grootste partijen wordt door de vijf kleinere partijen, met wisselend enthousiasme, begrepen. De informateur onderschrijft de voorkeur voor een coalitie van Lokaal Meierijstad, CDA, HIER en VVD omdat het naar verwachting zal leiden tot een sterk en stabiel gemeentebestuur.
- Bij alle vier is vertrouwen als belangrijkste voorwaarde voor samenwerking genoemd en bij alle vier is er een basis voor dat vertrouwen in elkaar aanwezig. De informateur ziet geen tekenen van beletselen.
- De toetreding van Lokaal wordt door de anderen niet als problematisch ervaren omdat Lokaal zich in de gemeenteraad altijd constructief heeft opgesteld; Lokaal wordt ook als een bestuurlijke partij ervaren.
- Lokaal en HIER zijn voortgekomen uit een splitsing van de partij Team Meierijstad, zeven jaar geleden.Er is bij geen van beide partijen gebleken van oud zeer dat hierover nog zou kunnen spelen.
Aantal wethouders
Lokaal, VVD en HIER hebben een voorkeur voor een college met 5 wethouders, waarvan twee zetels voor Lokaal en ieder een zetel voor CDA, HIER en VVD. Het CDA heeft gepleit voor 6 wethouders, maar vindt 5 wethouders acceptabel. De informateur adviseert om te komen tot een college met vijf wethouders.
- Vijf wethouders is gangbaar voor gemeenten met de omvang van Meierijstad. Er zijn geen indicaties voor een zwaarder college.
- Het college 2022-2026 werkte met vijf wethouders; dit is voldoende gebleken.
- De zware rol van Meierijstad in de regionale en landelijke samenwerking, die door het CDA als reden voor zes wethouders wordt aangevoerd, wordt ook reeds door het huidige college ingevuld.
- Vijf wethouders, waarvan twee voor de grootste partij en een voor elke andere partij, past bij de uitkomst van de verkiezingen en de verhoudingen in de gemeenteraad.
Condities voor de samenwerking
De vier partijen zijn van mening dat er goede voorwaarden zijn om de coalitie te laten slagen. Zij noemen de open houding en constructieve opstelling van de fracties in de nu aflopende bestuursperiode als belangrijkste basis. In de afgelopen periode is tussen partijen al goed samengewerkt, ook al zat Lokaal niet in de coalitie. Partijen zien voor de coalitie geen bijzondere risico’s. Programmatisch lopen de partijen niet te ver uiteen en over bijna alle belangrijke vraagstukken zijn in de afgelopen periode inhoudelijke keuzes gemaakt. Ook voor het college worden geen bijzondere problemen ingeschat. Er is in het nu aftredende college een cultuur van samenwerking en elkaar dingen gunnen die iedereen graag wil behouden. Er komt een nieuw collegeteam op de been waarin naar verwachting drie ervaren wethouders zitten. Er zijn collegeleden die bereid zijn een coachende rol naar nieuwe wethouders te vervullen. Er zijn volgens de partijen geen lastige issues tussen partijen of personen en men ziet ook voor het overige geen risico’s.
De Informateur onderschrijft dat er goede condities voor de nieuwe periode zijn. Partijen hebben vertrouwen in elkaar en het positieve bestuursklimaat in Meierijstad maakt veel mogelijk. Politiek en bestuurlijk Meierijstad kan de verandering naar verwachting goed absorberen. De overgang naar een college met een nieuwkomende grootste partij met twee onervaren wethouders heeft zeker aandacht nodig maar hij ziet daarin geen ernstige risico’s.
Relatie met de de gemeenteraad
Zeer nadrukkelijk hebben alle vier de grootste partijen aangegeven een goede verstandhouding met alle partijen in de gemeenteraad belangrijk te vinden. Hoewel de voorkeur van de vier uitgaat naar een collegeprogramma en niet naar een raadsakkoord, wil de coalitie openstaan voor samenwerking met de andere partijen en hoopt men dat de traditie dat fracties steun geven aan voorstellen die zij inhoudelijk goed vinden wordt voortgezet. Ook daarvoor is volgens hen een goede uitgangspositie aanwezig: fracties oordelen op inhoud, in de raad zijn respectvolle omgangsvormen, over belangrijke vraagstukken is in de afgelopen periode met grote meerderheden besloten, partijen staan open voor goede ideeën van de niet-collegepartijen. Ook de zes partijen die niet tot de beoogde coalitie horen vinden een constructieve houding ten opzichte van het college belangrijk en hechten aan behoud van het positieve het klimaat in de raad. Voor de eigen fracties achten de vier partijen binding aan het coalitieakkoord vanzelfsprekend, maar er kunnen ook vrije kwesties zijn. Bij nieuwe onderwerpen willen de partijen in principe met de coalitie optrekken, maar er is geen blinde loyaliteit. Elkaar niet verrassen is belangrijker. De informateur was onder de indruk geraakt van de positieve manier waarop de fracties in de raad van Meierijstad met elkaar omgaan en vind het opvallend dat de cultuur van constructieve samenwerking in de nog jonge gemeente Meierijstad reeds zo stevig geworteld is. Een waardevol bezit, dat gekoesterd mag worden! De traditie van goede samenwerking met de gehele raad en de intentie van partijen om dit voort te zetten vormt naar zijn mening een belangrijke bijdrage aan de stabiliteit van het aanstaande bestuur van Meierijstad.
Programma inhoud
Voor alle vier de grootste partijen vormt de Toekomstvisie de basis voor het programma. Reeds gemaakte keuzes uit die visie zijn niet ter discussie gesteld. Partijen willen nu naar een voortvarende uitvoering. Hoewel er door de verkiezingen sprake is van een aanmerkelijke verschuiving in de raad, zal het collegeprogramma niet
gekenmerkt worden door een breuk met de ingezette lijnen. Wel zal er sprake zijn van andere accenten.
De vier partijen vinden enkele zaken alle vier prioritair:
- Uitvoering van de reeds gemaakte plannen
- Een actief grondbeleid
- Woningbouw
- Behoud van voorzieningen in alle kernen
- Oplossing van de problemen rond verkeer en bereikbaarheid.
Er zijn verschillen en discussiepunten tussen de partijen. Er zijn geen breekpunten en de verschillen lijken door onderhandelingen en compromissen overbrugbaar. Accentverschillen zijn:
- De omvang van de prioriteitstelling voor het sociaal domein
- De prioriteit voor en aanpak van duurzaamheid en energietransitie
- De manier waarop de problemen met bereikbaarheid worden aangepakt
- De intensiteit van de samenwerking met MRE.
De partijen zien geen 'hangpunten' die bij de collegevorming zouden moeten of kunnen worden opgelost. De partijen die niet tot de voorkeurscoalitie behoren, zijn kritisch over de inhoud van het programma. De inhoud wordt zowel “te links” als “te rechts” genoemd. Wat in de gesprekken naar voren kwam over overeenkomsten en verschillen tussen de vier partijen duidt erop dat er een middenkoers te verwachten is. De wisselende reacties van de partijen vormen daarvoor ook een aanwijzing. De informateur ziet dat er goede mogelijkheden zijn dat de vier partijen kunnen komen tot een stevig inhoudelijk akkoord. De keuze voor de Toekomstvisie als uitgangspunt geeft duidelijk richting, garandeert continuïteit van bestuur en kan rekenen op een positieve ontvangst bij een ruime meerderheid in de gemeenteraad, ook bij de meeste oppositiepartijen. Het programma zal naar verwachting in de inhoud het brede politieke midden vertegenwoordigen. De nieuwe samenstelling van het college zal uiteraard leiden tot inhoudelijke verschillen van de koers in 2022-2026, maar dit zijn eerder accentverschillen dan grote verschuivingen. De informateur heeft in de gesprekken niet geconstateerd dat er hangpunten zijn. Wel heeft hij waargenomen dat partijen afwachtend zijn over de provinciale plannen met de N279. Dit kan een geschilpunt zijn. Het verdient aanbeveling dat de gemeente in de formatie een standpunt inneemt over de varianten die de provincie overweegt.
Financiën
Partijen zijn zich bewust van het feit dat de financiële situatie zonder maatregelen geen ruimte geeft voor grote nieuwe ambities. Bovendien is het bekend dat er nog een structurele besparing van 4 miljoen moet worden gerealiseerd. Partijen hebben verschillende oplossingsrichtingen aangedragen:
- Een actief grondbeleid
- Meeliften op de geldstromen die uit samenwerking kunnen komen
- Bundeling van losse plannen in een bredere aanpak
- Het opnieuw (raadsbreed) bespreken van ombuigingsmogelijkheden
- Tempering van ambities en -daarmee samenhangend- vermindering van ambtelijke capaciteit
- Aandacht voor efficiency in de organisatie, waarbij door enkelen in het bijzonder toepassing van AI wordt genoemd
- Verhoging van inkomsten zoals toeristenbelasting en een belasting op grote evenementen
- Verhoging van de OZB ligt voor partijen in wisselende mate lastig, maar wordt als ultimum remedium door geen van de partijen uitgesloten.
Partijen vinden het van belang dat het programma financieel uitvoerbaar is. De informateur ziet een spanning tussen de ambities en de beschikbare middelen, dit temeer daar de aangedragen ombuigingen weinig concreet zijn en mogelijk niet allemaal realistisch. Dit is bij collegeonderhandelingen niet ongebruikelijk, maar voor Meierijstad is het nieuw. Financiën zal stellig een lastig onderhandelingspunt worden. De informateur raad partijen aan om niet te doen aan wishfull thinking en uiterst zorgvuldig te zijn als er ombuigingen in de ambtelijke organisatie worden overwogen.
Verder proces aanpak formatie
De beoogde coalitiepartijen hebben zich uitgesproken over de aanpak van de formatie.
- De wens is te komen tot een coalitieakkoord dat op hoofdlijnen duidelijkheid en in de uitwerking ruimte geeft. De opzet en detaillering kunnen ongeveer hetzelfde zijn als in het coalitieakkoord 2022-2026. Er is behoefte aan duidelijke afspraken.
- Het succes van het college hangt af van de samenwerking tussen mensen. De komende periode moet daarom vooral ook worden gebruikt om de basis te leggen voor een goede samenwerking tussen de wethouders.
- De partijen willen graag een snel en strak proces. De partijen willen burgemeester, de gemeentesecretaris en de concerncontroller spreken. Bij de uitwerking van het programma zullen de partijen zo nodig ambtelijke experts uitnodigen. Het programma moet ambtelijk op uitvoerbaarheid en financiële haalbaarheid worden getoetst.
De informateur raad aan de formatie op te pakken als teamwerk van gelijkwaardige partijen. Dit accentueert de nadruk op samenwerking en zo wordt van meet af aan gewerkt aan teamvorming bij de vijf beoogde wethouders en de vier fractievoorzitters. De rol van formateur kan dan het best die van gespreksleider en procesbegeleider zijn.
Samenvattend advies
De informateur adviseert te komen tot
- Een coalitie van Lokaal, CDA, HIER en VVD (samen 23 zetels)
- Een college waarin Lokaal twee wethouders levert en CDA, HIER en VVD ieder een wethouder.
- Een coalitieakkoord op hoofdlijnen en met ruimte voor uitwerking, qua opzet vergelijkbaar met het akkoord 2022-2026
- Een programma dat voortbouwt op de Toekomstvisie Meierijstad
- Een college dat als een hecht team functioneert en open staat voor een goede samenwerking met de gemeenteraad en de ambtelijke organisatie.
De informateur verwacht dat deze keuze kan leiden tot een stabiele coalitie en een sterk college in Meierijstad.
Tot slot
De informateur dankt de partijen voor de constructieve, prettige, open gesprekken en de bereidheid mee te werken aan het pittige procestempo. Hij dankt griffier Kevin van Oort heel hartelijk voor de uitstekende ondersteuning. Hij wenst de partijen veel succes toe bij de volgende fase in het formatieproces.
| |
